MTBF, MTTF en MTTR: betekenis, formules en toepassing

MTBF, MTTF en MTTR zijn de drie belangrijkste kengetallen in onderhoudsbeheer. Ze beschrijven respectievelijk hoe vaak een installatie faalt, hoe lang een component meegaat en hoe snel een storing wordt hersteld. Samen vormen ze de basis voor het bepalen van onderhoudsstrategieen, het berekenen van beschikbaarheid en het onderbouwen van investeringsbeslissingen in onderhoud.

In dit artikel leggen we de betekenis van elk kengetal uit, tonen we de onderlinge samenhang en bespreken we hoe je MTBF, MTTF en MTTR toepast in de praktijk van onderhoudsbeheer.

Wat is MTBF (Mean Time Between Failures)?

MTBF staat voor Mean Time Between Failures: de gemiddelde tijd tussen twee opeenvolgende storingen van een repareerbare installatie. Hoe hoger de MTBF, hoe langer een installatie gemiddeld draait zonder uitval.

Een belangrijk nuance: MTBF geeft aan hoe vaak een installatie faalt wanneer er geen preventief onderhoud wordt uitgevoerd. In de praktijk is beschikbare storingsdata vaak gebaseerd op situaties met onderhoud, waardoor de gemeten MTBF hoger uitvalt dan de werkelijke faalfrequentie zonder onderhoud. Houd hier rekening mee bij het vaststellen van onderhoudsintervallen.

Wat is MTTF (Mean Time To Failure)?

MTTF staat voor Mean Time To Failure: de gemiddelde levensduur van een component tot aan het moment van falen. MTTF wordt gebruikt voor niet-repareerbare onderdelen die bij defect worden vervangen — denk aan lagers, lampen of elektronica.

Waar MTBF de cyclus van draaien, falen en herstellen beschrijft, richt MTTF zich specifiek op de verwachte levensduur. In de formule MTBF = MTTF + MTTR vertegenwoordigt MTTF de operationele tijd, en MTTR de hersteltijd.

Wat is MTTR (Mean Time To Repair)?

MTTR staat voor Mean Time To Repair: de gemiddelde tijd die nodig is om een storing te diagnosticeren, te repareren en de installatie weer operationeel te krijgen. MTTR wordt gemeten vanaf het moment van falen tot het moment dat de installatie weer in productie is.

Een lage MTTR wijst op efficiente reparatieprocessen: goede diagnostiek, beschikbare reserveonderdelen en een ervaren onderhoudsteam. Een hoge MTTR kan wijzen op complexe storingen, ontbrekende onderdelen of onvoldoende expertise.

De samenhang: MTBF = MTTF + MTTR

De drie kengetallen beschrijven samen de volledige cyclus van een repareerbare installatie: draaien (MTTF), falen, herstellen (MTTR) en weer draaien. De formule luidt:

MTBF = MTTF + MTTR

Daarnaast bepalen MTBF en MTTR samen de beschikbaarheid van een installatie:

Beschikbaarheid = MTBF / (MTBF + MTTR)

Een rekenvoorbeeld: een installatie met een MTBF van 1.000 uur en een MTTR van 10 uur heeft een beschikbaarheid van 1.000 / (1.000 + 10) = 99,0%. Stijgt de MTTR naar 100 uur, dan daalt de beschikbaarheid naar 90,9%. Dit laat zien hoe sterk MTTR de operationele prestaties beinvloedt. Meer over beschikbaarheid en efficiency lees je in ons artikel over OEE berekenen.

MTBF en MTTR in de onderhoudsstrategie

De combinatie van MTBF en MTTR bepaalt welke onderhoudsstrategie optimaal is. Een handige vuistregel:

• Hoge MTBF + lage MTTR: Weinig storingen, snel herstel. Run-to-failure is vaak acceptabel — de impact van een storing is beperkt.
• Hoge MTBF + hoge MTTR: Weinig storingen, maar lang herstel bij falen. Zorg voor kritische reserveonderdelen op voorraad om de MTTR te verkorten.
• Lage MTBF + lage MTTR: Frequent falen, maar snel herstel. Preventief onderhoud of redesign overweging om de faalfrequentie te verlagen.
• Lage MTBF + hoge MTTR: Frequent falen met lang herstel — het hoogste risico. Direct ingrijpen met preventief onderhoud, redesign of vervanging.

In een FMECA worden MTBF en MTTR per faaloorzaak vastgesteld om de criticality te bepalen via de bedrijfsspecifieke risicomatrix. Per faaloorzaak kies je vervolgens de onderhoudsstrategie: tijdsafhankelijk, gebruiksafhankelijk of run-to-failure. Lees meer over deze keuze in ons artikel over preventief en correctief onderhoud.

MTTR, levertijd en stilstandkosten

MTTR alleen vertelt niet het hele verhaal over stilstand. De totale stilstandtijd bij een storing is de MTTR plus de levertijd van het reserveonderdeel. Een reparatie die technisch twee uur duurt, kan weken stilstand opleveren als het benodigde onderdeel niet op voorraad is. De berekening van stilstandkosten moet daarom altijd rekening houden met beide factoren.

Voorbeeld: een installatie met gemiddeld 5 storingen per maand en een totale hersteltijd (MTTR + levertijd) van 4 uur leidt tot 20 uur stilstand per maand. Bij een stilstandkost van 5.000 euro per uur is dat 100.000 euro per maand. Elke verbetering — door betere diagnostiek, het op voorraad houden van kritische reserveonderdelen of training — levert direct financieel resultaat op.

Veelgemaakte fouten bij MTBF

Bij het werken met MTBF zijn er enkele veelvoorkomende valkuilen:

• MTBF gelijkstellen aan levensduur. MTBF is een statistische maat, geen garantie. Een MTBF van 10.000 uur betekent niet dat de installatie precies 10.000 uur meegaat.
• Onderhoudseffect negeren. Gemeten MTBF-waarden zijn vaak gebaseerd op situaties met preventief onderhoud. De werkelijke MTBF zonder onderhoud kan aanzienlijk lager zijn.

MTBF en MTTR vastleggen met Previx

In Previx worden MTBF en MTTR per faaloorzaak vastgelegd als onderdeel van de FMECA. De kengetallen worden gebruikt om de criticality te berekenen en de optimale onderhoudsstrategie te bepalen.

Conclusie

MTBF, MTTF en MTTR zijn onmisbare kengetallen voor onderbouwd onderhoudsbeheer. MTBF geeft inzicht in de faalfrequentie, MTTF in de levensduur van componenten en MTTR in de hersteltijd na een storing. Samen bepalen ze de beschikbaarheid van installaties en vormen ze de basis voor de keuze van de juiste onderhoudsstrategie.

De sleutel is om deze kengetallen niet als geïsoleerde cijfers te beschouwen, maar als input voor risicogebaseerde beslissingen. Wil je meer weten over hoe je deze kengetallen toepast? Lees dan ons artikel over het bepalen van de onderhoudsstrategie of bekijk hoe predictive maintenance aansluit op conditiegebaseerd onderhoud.